Пример. На Сликата 1 е прикажано како се креираат првите пари при земање кредит или заем. При првиот кредит клиентот зема заем од 1.000 денари што треба да ѝ го врати на банката за една година со камата од 5 %, односно 1.050 денари. Имено, со ова се креирани првите 1.000 денари. Потоа, следува вториот заем, па третиот заем, или вкупно 3.000 денари во економијата.

Проблемот се состои во следново: парите што се потребни за да се плати каматата на овие заеми ги нема во економијата, односно друг треба да се задолжи за да се плати каматата - Слика 2. Ова е еден од основните проблеми на тековниот систем што е основа за многу несакани последици во економијата и општеството - инфлација, нееднаква распределеност на богатството, еколошки последици, задолженост на државата и други последици [4, 7, 8].

Во Македонија денес, постојат следниве три форми на пари:

1. 1.Готовината (банкноти и монети) претставува наједоставна форма на пари – банкнотите од 10, 50, 100, 200, 500, 1.000 и од 2.000 денари, како и металните монети што повеќето од нас ги носат во своите паричници во секое време. Хартиените банкноти и металните монети се создаваат под овластување од страна на централната банка (НБРМ).
2. 2.Централните банкарски резерви се електронска форма на пари создадена од страна на НБРМ. Споредено со готовината, јавноста не може да пристапи или да ги користи централните банкарски резерви. Само комерцијалните банки, штедилниците и малубројни системски важни финансиски институции што имаат сметки во централната банка можат да ја користат посочената форма на пари. Комерцијалните банки ги користат централните банкарски резерви за да ги порамнат плаќањата со другите банки на крајот од секој работен ден. Секогаш кога се вршат плаќања меѓу сметките на клиентите во различни комерцијални банки, тие на крајот се порамнуваат преку трансфер на централните банкарски пари (резерви) меѓу резервните сметки на тие банки.
3. 3.Депозитите во комерцијалните банки ја претставуваат сумата што се наоѓа на вашата банкарска сметка. Во банкарската терминологија, тоа се нарекува банкарски депозити. Пример, секогаш кога купувате нешто во продавница со користење на вашата дебитна картичка, го правите тоа со банкарски депозити. Во таков случај, вашата банка ќе ја задолжи вашата тековна сметка според вредноста на купувањето и информирајќи ја банката на продавницата да ја кредитира нејзината сметка со истата вредност. Технички, банкарските депозити се едноставно број во компјутерскиот систем; според сметководствените термини, тие се обврска на банката кон вас. Терминологијата е малку заблудувачка, затоа што банкарскиот депозит не е депозит како чување вреден предмет во сеф. Станува збор за електронски запис на тоа што ви го должи банката. Иако не е широко препознаено, готовината што ја депонирате во банка правно не ви припаѓа вам – таа готовина ѝ припаѓа на банката. Овој трет тип на пари, банкарски депозити, не е создаден од страна на НБРМ, туку тој е создаден од страна на комерцијалните банки како што е Комерцијална банка, Стопанска банка, Уни банка и другите комерцијални банки во Македонија во процесот на давање нови заеми-кредити.

Циркулацијата на денарите во Македонија се одвива во двослоен монетарен економски систем [1]- Слика 3, што е инсталиран после воениот конфликтот од 2001 година (преходно бил еднослоен - податоци за новиот систем имаме од јануари 2003 година), како што е прикажано на сликата подолу.

1. -Меѓубанкарска циркулација на (релативно мало количество) резерви на централната банка, создадени од страна на НБРМ, а ги користат комерцијалните банки за да ги порамнат плаќањата меѓусебно.
2. -Јавна циркулација на (многу поголемо количество) банкарски депозити, што ги создаваат комерцијалните банки во процесот на одобрување кредити и ги користи јавноста за извршување трансакции.

Јавната циркулација на денарот се одвива преку комерцијалните банки што се одговорни за издавање заеми-кредити, односно креирање нови пари (банкарски депозити) во системот. Меѓубанкарската циркулација на денари се одвива во централната банка - НБРМ преку платежните системи: МИПС (сопственост на НБРМ) и КИБС (сопственост на комерцијалните банки).

На следната Слика 4 е прикажана вкупната парична маса на денари (М2-денари) за периодот од јануари 2003 до август 2024 [10]. Податоците за парична маса M2-денари се земени од интернет страницата на НБРМ[10].

Во периодот од јануари 2003 година до август 2024 година - Слика 5 , се зголемило количеството новокреирани дигитални пари - банкарски депозити (М2-денари) од страна на комерцијалните банки што опфаќа 81 % од вкупната парична маса во денари. Во август 2024 година, 81 процент од денарите во економијата се креирани од страна нљ комерцијалните банки, а само 19 проценти од страна на Централната банка, од кои 6 отсто банкарски резерви (дигитални пари) и 13 отсто готовина (банкноти и монети).

Денес, 86 проценти од парите во јавната економијата се креирани од комерцијалните банки а само 14 отсто се готовина креирани од страна на НБРМ - Слика 6. Во периодот од 20 години креирани се дополнително околу 5 милјарди евра(денари изразени во евра) од страна на комерцијалните банки и тој број постојано расте. Бројот на креирани дигитални и физички пари од страна на Централната банка исто така е зголемен во истиот период за околу 1 милијарда евра.

Во рамките на следнава Слика 7 е претставен капиталот по земји во македонските комерцијални банки (наведените податоци се преземени од [9]).

Во своите трудови [2, 3], авторот Richard Werner дава јасна слика за процесот на креирање нови пари (издавање заем) од страна на комерцијалните банки што се базира на теориска подлога и на емпириски докази. Според емпириската анализа, комерцијалните банките идивидуално креираат пари од ништо..Истите емпириски резултати за македонската економија се потврдени и во докторскиот труд [11] изработен на Економскиот факултет во Скопје. Исто така, како што е дефинирано во Квантитативната теорија за кредит: доколку кредитот (заемот) се користи за продуктивни инвестиции за производство на стоки и услуги, тогаш тоа кредитирање е одржливо и не предизвикува инфлација; доколку се кредитира за непродуктивна потрошувачка и непродуктивно кредитирање за средства (имот или берзански акции), тогаш се предизвикува инфлација.Во продолжение, следува анализа на инфлацијата и нејзините последици.

Во оваа анализа ќе ја користиме мерката за монетарна инфлација како мерка за инфлација. Имено монетарната инфлација е процес на зголемување на количеството пари во економијата, што може да доведе до намалување на вредноста на парите и зголемување на општото ниво на цените на стоките и услугите. Овој феномен најчесто се случува кога одговорната монетарна власт печати или издава нови пари без соодветен економски раст што би ја апсорбирал таа нова понуда на пари. Според претходните графикони, може да се заклучи дека генерално креаторите на новите пари комерцијалните банки (со 86 %) и НБРМ (со 14 %), се одговорни за инфлацијата во Македонија.

Според Слика 8, со зголемување на вкупното количество денари за околу 3 пати во периодот од ноември 2004 година до ноември 2014 година, и потрошувачката кошница се зголемила тројно (од 9.886 денари на 32.168 денари). Во периодот од ноември 2014 до април 2024 година, количеството денари се зголемило за околу 2 пати, следствено и потрошувачката кошница се зголемила двојно (од 32.168 денари на 60.212 денари).

Со инфлацијата се предизвикува трансферирање на богатството (вредноста) од средната и сиромашната класа граѓани кон богатиот слој во општеството. Со други зборови, богатите поединци не чуваат пари и своето богатство (вредност) го чуваат во имот, злато и други средства, додека средната класа и посиромашните граѓани штедат во фиат-валута (денари или евра), со што се оштетени и тековно им се намалува заштедата/богатството. Со инфлацијата се зголемува и разликата помеѓу различните класи во општеството што претставува рецепт за осиромашување на народот.